Atilla Yayla’nın bugünkü gazete yazısı, içinde bulunduğumuz toplumsal-politik tıkanmaya ışık tutar mahiyetteydi. “Siyasette fikirlerin önemli bir yeri var” diyen Yayla, yazısına şu can alıcı tespitle giriyor:

“Siyasetin günlük akışı içinde nispeten az farkına varılsa bile fikirler siyasete istikamet verir. Canlı ve verimli bir fikir hayatı siyasetçilerin istifade edebileceği, bir programa dönüştürerek geniş kitlelere aktarabileceği ve diğer partilerle yarışa sokabileceği görüşlerin ve yaklaşımların ortaya çıkmasını sağlar.”

Bu tespit, Çerkes toplumunun siyasal varoluş mücadelesinde bugüne kadar yeterince kavranamamış olan hayati damarı işaret etmektedir.

Çerkeslerin kendi kimlik meselelerini doğrudan siyasal zemine taşıma iradesi göstererek kurumsal bir parti çatısı (ÇDP) altında örgütlenmesi, tarihsel önemde bir kırılmadır. Ancak bu gemiyi limandan çıkaran irade, “göç yolda düzülür” anlayışıyla hareket ederken maalesef entelektüel limanların desteğinden büyük ölçüde mahrum kalmıştır.

***

Siyasal bir hareketin kalıcı olabilmesi için güçlü bir fikri zemine dayanması gerektiğini en başından beri elbette biliyorduk. Beklentimiz; akademisyenlerin, yazarların ve genç entelektüellerin bu yürüyüşe katılması, onu fikri olarak beslemesi ve derinleştirmesiydi.

Fakat diasporanın yerleşik alışkanlıkları, siyasetten ürkek duran geleneksel refleksleri ve fikir dünyasıyla hemhal insan sayısının azlığı, hareketin ihtiyaç duyduğu o “düşünce mutfağının” oluşmasına imkân vermedi.

Peki bu neden bu kadar önemliydi?

Çünkü siyaset; yalnızca seçim hesaplarından, gündelik polemiklerden veya dönemsel çıkışlardan ibaret değildir. Eğer bir hareketin arkasında sistematik bir düşünce üretimi yoksa, savunduğunuz siyaseti geniş toplumsal kesimlere anlatamazsınız. İnsanlar sizi, sizin inşa ettiğiniz siyasal çerçeveyle değil; kendi zihinsel birikimleri, önyargıları ve korkuları üzerinden yorumlamaya başlar.

Walter Lippmann’ın da işaret ettiği gibi; kamuoyu ancak uzmanların ve aydınların ham gerçekliği işleyip “anlaşılır haritalar” haline getirmesiyle sağlıklı bir yön tayin edebilir.

Nitekim biz bunu yapamadık.

Partimizin doğrudan iktidarı hedefleyen klasik bir yapı olmadığını; asıl amacının halkımızı konsolide ederek siyasal bir güç merkezi oluşturmak olduğunu anlatmakta yetersiz kaldık. Bunun, taleplerimizin dikkate alınabilmesi açısından neden varoluşsal önemde olduğunu yeterince görünür kılamadık.

Kendi gerçekliğimizi “anlaşılır haritalara” dönüştüremediğimiz için, çoğu zaman zanlarla çizilmiş rotaların içinde debelenmek durumunda kaldık.

***

Antonio Gramsci, meşhur Hapishane Defterleri’nde siyasal mücadelenin önce kültürel ve düşünsel alanda kazanıldığını söyler. Gramsci’ye göre iktidar yalnızca sandıkla değil, toplumun rızasını üreten “kültürel hegemonya” ile kurulur.

Bizim meselemiz de tam olarak budur:

Toplumumuzun zihninde ortak bir siyasal bilinç inşa etmeden, ne sandıkta ne de kamusal alanda kalıcı bir başarı elde etmek mümkündür.

Bugün Çerkes siyasetinin ihtiyaç duyduğu şey;

- genç kuşaklardaki aidiyet kırılmasını analiz eden ekipler,

- diaspora sosyolojisi üzerine çalışan araştırma merkezleri,

- kimlik haklarını uluslararası hukuk zeminine taşıyacak hukuk kurulları,

- veri üreten saha araştırmaları,

- düşünceyi topluma taşıyacak yayın ve medya organlarıdır.

Çünkü düşünce üretmeyen toplumlar, başkalarının ürettiği düşüncelerin tüketicisi; irade ortaya koyamayanlar ise başkalarının kurguladığı siyasetin figüranı haline gelir.

***

Son dönemde Kafkas Dernekleri Federasyonu (KAFFED) tarafından organize edilen “Siyaset Akademisi” çalışmalarını da bu bağlamda değerlendirmek gerekir.

Siyasetin başlı başına bir tartışma alanı haline getirilmesi elbette değerlidir. Hatta gecikmiş de olsa önemli bir adımdır. Ancak bildiğimiz kadarıyla yarın sona erecek program sonrasında cevaplanması gereken temel bir soru var:

Çerkeslerin on yıllık kurumsal bir siyasi parti tecrübesi (ÇDP) ortadayken, bu deneyim neden görmezden gelinmekte ve akademik meraka konu edilmemektedir?

Bugüne kadar düzen partilerinde siyaset yapan, ancak Çerkes kimliğini siyasal zemine taşıma cesareti gösterememiş isimlerle tam olarak “hangi Çerkes siyaseti” konuşulmaktadır?

Bu isimler;

- asimilasyona karşı hangi politik mücadeleyi yürütmüştür?

- kolektif haklar konusunda devletin önüne hangi siyasal programı koymuştur?

- dil politikaları hakkında hangi stratejik yaklaşımı geliştirmiştir?

- Çerkeslerin siyasal görünürlüğü konusunda hangi kurumsal mücadeleyi vermiştir?

Daha da önemlisi şudur:

Çerkeslerin kimlik ekseninde partileşmesine mesafeli duran bir anlayışın düzenlediği bir “Siyaset Akademisi”, en fazla mevcut sistem içinde bireysel kariyer yollarını tarif edebilir.

Oysa bizim ihtiyacımız olan şey; bireysel kariyer planlaması değil, halkın geleceğine dair kolektif bir siyasal irade ortaya koyabilmektir.

PUSULAYI YENİDEN AYARLAMALIYIZ

Çerkes varlığını koruma arzumuz, artık kültürel faaliyetlerin dar alanına sıkışmış yapısını aşmak zorundadır.

Çünkü siyaset; toplumun meselelerini merkeze alan, fikir üreten, kadro yetiştiren ve bunu kurumsal bir akla dönüştüren uzun soluklu bir yürüyüştür.

Atilla Yayla’nın işaret ettiği o “fikir pusulası” olmadan, bu yürüyüşte yönümüzü bulmamız mümkün değildir.

Toplumu selamete çıkaracak yolun taşlarını döşeyecek olanlar; entelektüel üretim içinde bulunan insanlar ve onların siyasal zemindeki temsilcileridir.

Dolayısıyla her bir aydının bu 'siyasal pusulaya' bir parça yön vermesi tarihsel bir sorumluluktur.

Ve asıl soru artık şudur:

Halkımızın geleceğini kişisel konforlara, küçük hesaplara ve örgütsel egolara kurban etmekten ne zaman vazgeçeceğiz?

----------------------

Kaynakça:

- Atilla Yayla, Siyasette Fikir ve SETA, Türkiye Gazetesi, 15/05/2026.

- Walter Lippmann, Kamuoyu, Kabalcı Yayınevi, İstanbul-2020, s. 60