• https://www.facebook.com/%C3%87erkes-Haklari-Inisiyatifi-1720870914808523/
  • https://twitter.com/CerkesHaklari
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam40
Toplam Ziyaret613468
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.76495.7880
Euro6.41576.4414
Semerkew
Erol Kılıç Kutelia
erolkutalia@hotmail.com
Arnavut Alfabesi, Abhaz-Adige Alfabelerine Örnek Olabilir mi?
22/03/2012

Önce geçtiğimiz ay İstanbul Bilgi Üniversitesi'nde 21 Şubat Uluslararası Anadil Günü'nü kutladık; sonra bu ay 14 Mart 2012'de de İstanbul Kafkas Kültür Derneği'nde Adige Dili Günü'nü. Dernekteki kutlama oldukça coşkuluydu. Katılım yüksekti. Organizasyonda görev yapanlar başarılı bir sunum yaptılar. Kutlamalarda Adigece söylenen şiir, şarkı ve fıkralar Adigece'nin ses zenginliğini katılanlara bir kere daha hissettirdi.

***

14 Mart 1853 tarihinde Bersey WUMAR tarafından harflere dökülen İlk Adige alfabesi Tifliste yayınlanmıştı. Wumar'ın alfabesinin üzerinden 160 yıl geçti.

14 Mart tarihi, 2000 yılından beri Adigey Cumhuriyeti'nde Adige Dili ve Yazısı Günü olarak kutlanıyor. Anavatanın kutladığı bu günü diasporada yaşayan halkımız da kutluyor.

Kutlama törenlerinde anavatan ile ses ve görüntü bağlantısı da kuruldu. Tüm olumsuzluklara rağmen dijital teknoloji anadillere destek veriyor. Bu da ümit verici. Teknoloji 'tek dil' diye feryad eden birilerini susturacak gibi görünüyor.

***

Anadil uluslaşmanın temelidir. Bu temelin ana taşıyıcı kolonu ise alfabedir. Bugün Adige dili iki ayrı alfabeye sahiptir. Aynı dili konuşan Kabartaylar'ın ayrı bir alfabesi; Adigey Cumhuriyeti'nde yaşıyan Adigeler'in de ayrı bir alfabesi vardır.

Aynı durum Abhaz/Abazalar'da da geçerli. Abhazya'da yaşıyan Apsualar'ın ayrı alfabesi, Karaçay/Çerkes Cumhuriyetinde yaşıyan Aşua/Aşharualar'ın ayrı ayrı alfabesi vardır.

Gerek Kafkasya'da, gerek diasporada yaşıyan özbe öz Adige olan Şapsığlar da ayrı alfabe istemektedir.

***

Aynı dili konuşan, aynı halkın ayrı ayrı alfabeler kullanması normal olmayıp, tek alfabede buluşmaları gerekir. Bizim gibi az nufuslu halkların yayınlanacak kitap, gazete ve dergilerinin tirajı da elbette az olacak, dolayısıyla maliyeti de yüksek olacaktır. Geniş okur sayısına ulaşmak için de tek alfabe önemlidir.

Bu konuda kaybedilecek zaman, gelecek jenerasyonlar için büyük kayıplara mal olacaktır. Adige ve Kabartay alfabeleri tek alfabeye; Abhaz ve Abaza (Abazin) alfabeleri de yine tek alfabeye dönüştürülmelidir.

***

Arnavut halkının tek alfabeye geçiş konusunda yaptığı çalışmalara bakalım. Arnavut halkı ile Çerkes halkı arasında büyük benzerlikler bulunmaktadır. Arnavut halkı da tıpkı Çerkes halkı gibi anavatanda değil, diasporada demografik olarak yoğun nufusa sahiptir.

Abhaz - Adige dilinde çok miktarda lehçe, dialekt, bölge ağzı var diyoruz. Ancak Arnavutça Abhaz - Adige dilinden çok daha fazla lehçe ve dialektlere sahip. Kafkas dağları nası bizi diller ve dialektlere ayırmışsa, Arnavutluğu ortasından ikiye ayıran Shkumbi Nehri de Arnavutlara aynı şeyi yapmıştır.

Arnavutça Hint-Avrupa dil ailesinin bağımsız SANEM bölümünü oluşturur. Eski İlirce, İtalya'da konuşulmakta olan Messapça, Makedonca, Balkan coğrafyasında eskiden konuşulan Thrakça ile benzerlik göstermektedir. Bazı etimologlar eski Yunan Pelasgları, Etrüskler ve Kafkas Albinleri ile akraba olduklarını özellikle vurgulamaktadırlar.

Şimdi bu Arnavut lehçe ve dialektlerine bakalım.

KUZEYDE: Hotlar, Kelmentler, Grudalar, Kastratlar, Şalalar, Kraysnikler, Bitüçler, Kkrumalar, Balyalar, Skreller, dukaginler, Mirtitler, Lumalar, Jumalar, Jubailer, Bışkaşlar, Matyalar, Skanderler, Cermenikler.

Bütün bu gurup mensupları üst kimlik olarak GEG diye kendilerini tanıtırlar.

GÜNEYDE: Malakastralılar, Dangililer, Lunçlar, Himaralılar, Drapullar, Laplar, Suliotlar, Çamlar.

Bütün bu grup mensupları da kendilerini üst kimlik olarak TOSK diye tanıtırlar.

Görüldüğü gibi Arnavutça bir lehçe ve dialekt denizidir. Abhazca ve Adigece bunun yanında bir göl dahi olamamaktadır.

Arnavutça'nın tam sekiz alfabesi vardı, öyle ki bu alfabeler hazırlanırken kimi dini, kimi mezhebi, kimi bölge ağzını, kimi dialekti ön planda tutmuşlardı.

Şimdi bu sekiz Arnavut alfabesine bakalım.

1- 1635 yılında latin harf temellerine dayanan eski İŞKODRA alfabesi

2- 1800 yılında kullanılmaya başlanan ELBASAN alfabesi

3- 1840 yılında kullanılmaya başlanan BYTHAKUGİ alfabesi

4- 1866 yılında Ortodoks din adamı Kostantin Kristoforidhinin hazırladığı Grek alfabesine dayanan KRİSTOFORİDHİ alfabesi

5- 1879 yılında kullanılmaya başlanan latin ve grek alfabesine dayanan FRASHERİ alfabesi

6- 1880 yılında Arap harflerine dayanan Müslüman din adamları Daut Boriçi ve Hoca Hasan Tahsin'in hazırladığı alfabe

7- 1899 yılında hazırlanan BASHKİMİ (Birlik) alfabesi

8- 1901 yılında hazırlanan AGİMİ (Şafak) alfabesi

Lehçe, dialekt, din, mezhep inancına göre tanzim edilmiş bu sekiz alfabe, dilde birliği, kültürde birliği bozduğu gibi uluslaşma sürecine de engel teşkil ediyordu. Bunu gören Arnavut aydınları 14-23 Kasım 1908 tarihinde Manastırda 23 derneğin 50 delegesi ile yaptıkları toplantıda GEG ve TOSK olmak üzere iki ana lehçeyi baz aldılar. Bu birleşmede İtalya'daki Arnavutların konuştuğu ABRES dilinden, Elbasan lehçesindende faydalanıldı, onlardan da alıntılar yapıldı. Alfabe Latin grafikası ile yeniden oluşturuldu.

Bu yeni alfabe Arnavutluk dışında diğer Arnavutların yaşadığı Kosova, Makedonya ve İtalyadaki Arnavut Abresler tarafından topluca kullanılmaya başlandı.

1972 Yılında Arnavutluk Bilimler Akademisi, Arnavut dilini sadeleştirme ve dildeki yabancı kökenli sözcükleri çıkarma çalışmalarına başladı ve bu konuda önemli mesafeler kaydetti.

***

Görüldüğü gibi Arnavut alfabesi yakın bir tarihte tek alfabeye dönüşmüştür. Sekiz Arnavut alfabesi tek alfabeye dönüştürülmüş ancak biz neden hala iki ayrı alfabeyi tek alfabeye dönüştüremiyoruz?

Arnavut kardeşlerimiz zoru başardılar.

Biz daha kolayını niye başaramıyoruz?

Birileri ellerine kalem ve pergeli alarak yurtlarımızı böldü. Birileri de alfabelerimizi böldü.

Gün bölünmek günü değildir.

Gün birleşmek birlik olmak günüdür.

ADİGE / KABARTAY ve ABHAZ / ABAZA(ABAZİN) BıRLEŞTİRİLMİŞ TEK ALFABELERİ ACİLEN HAYATA GEÇİRİLMELİDİR.



6410 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

TAKRİR-İ SÜKÛN KANUNU VE KEMALİSTLER - 19/09/2019
Anadolu topraklarında yaşayan anadilleri, kültürleri, halk bilimlerini (folklör), inançları kimlikleri yıllarca insan haklarına aykırı baştan sona anti-demokratik olan bu Takrir-i Sükûn kanunu ile susturdular.
ASİMİLASYONCU POLİTİKALAR İFLAS EDERKEN - 09/08/2019
Her dönemde, her devirde, her askeri ve sivil darbe sonunda ATATÜRK ticareti yapan Kemalistler, asimilasyon metodlarınız artık iflas etti.
YİNE AYHABI, TAHMADA VE ABIRG ÜZERİNE - 13/07/2019
Bilindiği gibi, ayhabı, tahmada ve abırg sıfatlarının bizim toplumsal yaşantımızda çok önemli bir yeri var. Bu sosyal ünvanları taşıyan kişileri seçerken çok dikkatli ve titiz olmalıyız.
KUZEY KAFKASYA'DA VE DİASPORA'DA “AYHABI”, “TAHMADA”, “ABIRG” SOSYAL STATÜLERİ - 02/07/2019
Ayhabı, tahmada, abıg sadece kendileri için karar alan kişiler değil, tüm toplum için karar veren saygın kişilerdir. Aldıkları tüm kararlar bağlayıcı olup, sosyal yaşantımızda uzun yıllar büyük iz bırakır.
ASİMİLASYON İNSANLIK SUÇU İSE İŞTE SUÇLAR, İŞTE SUÇLULAR! - 20/05/2019
Siz bu toprakların hep iyi gün dostu oldunuz. Biz Çerkesler ve diğer kardeş halklar ise bu toprakların hep kara gün dostuyduk ve hep öyle kalmaya devam edeceğiz.
Türkiye'de Siyaset Yapmak… - 17/04/2019
Üretmeden tüketmek nasıl uzun ömürlü olamıyorsa, iktidar koltuğunda oturup halkın iradesine dikkat etmeyen iktidarlar da uzun ömürlü olamazlar.
Yıstanbulako ve Şiş Naniy - 06/02/2019
Yerel seçimlerde devletin tüm imkanlarını çar çur ederek kullanan siyasi parti adaylarını değil, Türkiye Cumhuriyeti devletini ve halklarını seven ve dikkate alan İstanbul Bağımsız Büyükşehir Belediye Başkanı adayı Doğan Duman'a destek verelim.
Kuzey Kafkas Halkları Türkiye Diasporasının 2018 Bilançosunun Dip Notları - 01/01/2019
Asimilasyon insanlık suçu ise bütün Kemalistler suçludur. Tanrı 2019 yılında kültürleri, anadilleri Kemalistlerin şerrinden korusun.
Ana Kucağımız, Kafkas Dağlarımız - 13/11/2018
Biz herşeyi paylaşabiliriz ama özgürlüğümüzü, bağımsızlığımızı ve ana yurdumuzu kimse ile paylaşamayız. Çünkü bu kutsal Kafkas Dağları, sadece biz Kuzey Kafkas Halklarına ev sahipliği yapar.
 Devamı
ÇOĞULCU TV
adigebze I-II
Nükte!


ANDIMIZ

Andımız, Danıştay 8. Daire'nin kararıyla okullara tekrar dönüyormuş. 
Küçücük çocuklara sabah içtiması yapıp and okutmak zaten başlıbaşına bir sorun da; ırkçı bir içeriğin tüm topluma dayatılması daha büyük bir sorun. 
İlla okunacaksa Çerkeslerin gerçekliğine uyan format şudur: 

Çerkesim, doğruyum, çalışkanım,

İlkem: küçüklerimi korumak, büyüklerimi saymak, yurdumu, yurttaşlarımı özümden çok sevmektir.

Ülküm: yükselmek, ileri gitmektir.

Yücelttiğim tüm değerler adına,

Halkımın ve insanlığın hayrına bir yolda yürüyeceğime ant içerim.

Varlığım adalet ve özgürlük mücadelesine armağan olsun.

Ne mutlu bu yolda gidenlere!

Site İçi Arama

 

Google Site

 

Üyelik Girişi