• https://www.facebook.com/%C3%87erkes-Haklari-Inisiyatifi-1720870914808523/
  • https://plus.google.com/u/0/
  • https://twitter.com/CerkesHaklari
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam42
Toplam Ziyaret559635
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.32205.3433
Euro6.05296.0772
Semerkew
Erol Kılıç Kutelia
erolkutalia@hotmail.com
Kafkas Halk Bilimi Üzerine
15/01/2013

Bir halkın halk olarak yaşayabilmesi için, o halkın sadece anadilinin, kültürünün değil; o halkın halk biliminin de -kısmen dahi olsa- yaşaması gerekir.

Halk bilimi, bir halkı diğer halklardan ayıran, ona yeni bir çehre, yeni bir renk veren, onu tanıtan, onun kartviziti olan metotlar zinciridir.

Günümüzde çeşitli üniversitelerde halk bilimi bölümleri veya kürsüleri açılmış, gençlere dünkü yaşantıda var olan motifleri, davranışları, sesleri bugüne taşıtılarak, onları yaşatma, hatırlama ve gelecek nesillere aktarma gibi önemli fonksiyonlar yüklemektedir.

Halk bilimine günümüzde bir başka kesim ise sadece folklor demektedir. Halk bilimi eşittir folklor ama folklor sadece müzik, sadece dans, sadece şarkı türkü değil, bir yaşam biçimidir.

Elbette günümüzde ve günümüz inanç ve düşüncesinde halk biliminin tüm öğelerinin pratik bulması mümkün değildir. Gelişen teknoloji, değişen düşünce yapısı ile dün olan bir takım ritüeller bugün uygulanamaz ama bunları bilmek, unutmamak, gelecek nesillere aktarmak gerekir.

Batı ülkelerinde çok sık rastladığımız karnavalların bir amacı da dün olan bir takım ritüellerin bugün kısmen canlandırılarak bir gün, bir saat dahi olsa onları günümüz insanlarına  aktarmaktır.

Halk biliminin onlarca, yüzlerce dalı bulunmaktadır. Birkaç örnek verecek olursak…

- Doğum, evlenme, çocuk büyütme, ölüm adetleri,

- Geleneksel tarım, avlanma araç ve gereçleri,

- Mutfak araç ve gereçleri, yemek türleri, yemek protokolleri,

 - Ağıtlar, ninniler, şarkı ve türküler, bilmeceler, seyirlik oyunlar, enstrümanlar, müzik ve geleneksel danslar,

- Giyim kuşam adetleri, geleneksel motifler, renk tercihleri,

- Özel günler, anma ve kutlama şekilleri,

- Batıl inançlar, büyü, tılsım, nazardan korunma uygulamaları,

- Bireylerin sosyal yaşantıya girme şekilleri ve konumları,

- Dualar, beddualar, küfürler…

Evet, küfürler de halk biliminin önemli bir unsurudur. Küfür ediş şekli ve küfür sözcükleri bir halkı diğer bir halktan ayıran önemli bir özelliktir.

Bir Abhazın, bir Adigenin, bir Ubuhun küfür ettiğini görüp duyarsak bunu bilen kişi “ha bunlar bizimkiler” diyebilir. Abhaz-Adige-Ubuhların tüm halk bilimi unsurları birebir aynı olduğu gibi, küfürleri de aynıdır.

Kuzey Kafkasya coğrafyasında yaşayan halklar aynı etnik kökenden gelmemelerine, aynı dili konuşmamalarına rağmen kültür ve halk bilimlerinin benzerliği onları aynı potada, aynı mozaikte, aynı ebruda birleştirmektedir. İşte halk biliminin büyük gücü buradadır. Halk bilimi en kuvvetli çimentodan daha etkili bir birleştirici ve daha sağlamlaştırıcı bir güçtür

***

Bu yıl 13 Ocak 2013 tarihinde İstanbul Kafkas Abhaz Kültür Derneği’nde diasporada unutulan  halk biliminin bir dalı ilk defa tekrar yaşam buldu.

AJINHUA, yani  yeni yıl  anma ve kutlama töreni Abhazya’da binlerce yıldan beri devam etmekteydi ama diasporada unutulmuştu.

Bu yıl ilk defa geleneksel Abhaz yeni yılı kutlandı. Abhaz halkı 13 Ocak tarihini dünyanın kurulduğu, yaşamın başladığı tarih olarak kabul eder ve adına da AJINHUA der.

Ajınhua’nın yani yeni yılın Abhaz ritüelleri ile kutlanmasında ne Hıristiyanlık, ne de  Müslümanlığın motifleri vardır. Hıristiyanlık ve Müslümanlıktan çok önceleri de Abhazların bu geleneksel inançları aynı aile bireylerini biraraya getiren bir seremoniydi. Bu seremonide din yoktur ancak tanrı (ANÇÜA) vardır. Tanrıya dua ve şükür vardır. Bu şükür ve duada, Adigelerde olduğu gibi, demirciler tanrısı vasıtası ile canlı ve cansız herşeyi yaratan ançüaya ulaşma ve sesini duyurma çabası vardır.

AJINHUA, yani yeni yılın başlangıcı töreni için aileler önceden hazırlıklarını yaparlar ve o gün kendilerine törende ikram edilecek yemekler dışında başka yemek yemezler. Sesiz, sakin bir şekilde, gürültü yapmaktan sakınarak en yeni giysileri ile törene katılırlar. Tören o ailenin yaşlı ve bilge büyüğü tahmada tarafından idare edilir.

Ajınhu töreni için gereken malzeme ve görselleri şöyle sıralayabiliriz:

- Keçi veya dana ciğeri,

- Kesilip hazırlanmış pişmeye hazır bir horoz ve tencere,

- Ciğeri ateşte kebap yapmak için kullanılacak çeviz ağacından şişler,

- Ev yapımı şarap, peynirli pide veya peynirli poğaça,

- Örs, çekiç ve ailenin evinde büyük bir dikkatle saklanan bir demir parçası ve bir maşa,

 - Yakacak odun, defne ve kotoş ağacının kurumuş yaprakları (kotoş ağacı Abhaz ve Adigelerde kutsal bir ağaç olup, önemli toplantılar bu ağacın altında yapılırdı. Kotoş ağacı kayıngiller familyasının meşe grubuna giren bir ağaç olup, yaprakları kestane yaprağını andırmaktadır. Bu ağaca Doğu Karadeniz meşesi de denilmektedir.)

- Kafkas kalpağı ve Kafkas kemeri ile Kafkas içki kadehi,

Kafkas kemeri birlik ve beraberliği temsilen kapalı tutulup, ortasına tüm Kafkas halklarını temsil eden Kafkas kalpağı konulur. Yanına örs ve çekiç ile Kafkas içki kadehi ve maşa konulur.

Toplanan odunlar yakılır ve üstüne duman oluşması için kotoş ve defne yaprağı serpili. Kesilip hazırlanan horoz pişmesi için ateşe konulur. Nesilden nesile aktarılarak saklanan evden getirilmiş demir parçası kızarması için ateşin içine atılır.

Kurumuş kotoş ve defne ağacı yapraklarının yanması esnasında oluşan dumana aile bireyleri sırayla sessiz bir şekilde ellerini ve yüzlerini tutar ve  tütsülenirler.

Horoz pişince yanan odunlar da artık köz haline gelmiştir, işte tam bu sırada ceviz dalından yapılan şişlere dizilen ciğerler ateşe verilir, üzerlerine şarap dökülür.

Ciğerler pişince ailenin tahmadası tadına bakar ve kendi eliyle ailenin fertlerinin hepsine ciğer ikramında bulunur. Ardından ev yapımı şarabı Kafkas içki kadehine koyar ve ayağa kalkar. Bu esnada tüm aile bireyleri ayaktadır. Tahmada  duaya başlar. Şarapla yapılan duadan sonra tahmada eline maşayı alır ateşte kızarmış demir parçasını tutar  ve örse getirerek elindeki çekiçle demiri dövmeye başlar. Bir taraftan demiri döverken, bir taraftan da demirciler tanrısı aracılığı ile her şeyi yaratan tanrıya (ANÇÜA HAZŞAZ) önce şükreder, sonra dua ile isteklerde bulunur.

Aile bireyleri ciğer, horoz, peynirli pide veya peynirli boğaca yedikten ve şarabı içtikten sonra birbirlerini kutlar ertesi güne kadar artık başka bir şey yemez ve içmezler. Tahmada ailenin demirinin gelecek yıla kadar saklanması ve korunması için onu sarar ve aile bireylerinin birine emanet eder. O birey de o emaneti gereği gibi saklar, muhafaza eder.

Görüldüğü gibi, tahmada Ajınhua töreninde elinde şarap kadehi varken ve demiri döverken tanrıya şükür ederek dua yapmakta.

Dua, tüm dinlerin en temelini oluşturmuyor mu? İşte burada da dua var. Dua halk biliminin önemli unsurlarından biridir. Her halkın duası ve dua ediş şekli ayrı ayrıdır, hatta aynı dinden olup farklı farklı dua eden halklar vardır. Abhaz ve Adigelerin dua ediş şekli de farklıdır. Bazı halklar dua ederken “tanrım bana şunu şunu ver” derler. Abhaz, Adige ve Ubuhlar ise dua ederken “tanrı bana şunu şunu ver” demezler; “şunun olabilmesi için, şunun yapılabilmesi için bana gereken kuvveti ver” derler. Yani bedavacı bir halk değildir.

Siz hiç dilenci Çerkes gördünüz mü?

Ben görmedim.

Abhazların 13 Ocak tarihinde yapılan ajınhua töreninde görülen ritüellerin benzerleri diğer Kuzey Kafkas kardeş halklarda aynı tarihte olmasa da görülmekte ve bazı Kuzey Kafkas halkları da buna '' sossuu'' töreni demektedirler.

UNESCO; somut olmayan dünya kültür miraslarının listesini çıkartıp koruma altına almaktadır. Biz Kuzey Kafkas halklarının somut olmayan büyük bir kültür mirası var. Bunu korumalı, UNESCO'nun listesine bunları kayıt ettirebilmek için gereken çabayı göstermeliyiz.

HAY MARJA! Biz bunu yapabilir, başarabiliriz.

AJINHUA, yeni yıl dolaysıyla sağlık, esenlik, barış, dostluk, kardeşlik dileklerimi sunuyorum.

ÇAANI BİZİYALA ŞÜNEYYAT!



Paylaş | | Yorum Yaz
3192 kez okundu. Yazarlar

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın

Yazarın diğer yazıları

Ana Kucağımız, Kafkas Dağlarımız - 13/11/2018
Biz herşeyi paylaşabiliriz ama özgürlüğümüzü, bağımsızlığımızı ve ana yurdumuzu kimse ile paylaşamayız. Çünkü bu kutsal Kafkas Dağları, sadece biz Kuzey Kafkas Halklarına ev sahipliği yapar.
Anayasalar Devletlerin Aynasıdır - 02/10/2018
Anadillerimiz ile TRT Radyo-Televizyon yayını istiyoruz ve istemeye devam edeceğiz. Çifte standartlar yıkılmalı, seslerimiz ve renklerimiz solmamalıdır.
Abhazya- Gürcistan Savaşı Henüz Bitmedi - 16/04/2018
Son yıllarda Gürcistan’ın el altından ihraç ettiği tarım zararlıları Abhazya'nın tarımsal faaliyetlerini sekteye uğratmakta.
TBMM'inde Abhazya İçin Kim, Ne Dedi? - 16/01/2018
Demirel ile çekilmiş hatıra fotoğrafı olup, ben Abhazım, ben Çerkesim, ben Kuzey Kafkasyalıyım diyenler, o fotoğrafları yırtın ve ateşte yakın.
Alfabe Bir Halkın Can Damarıdır - 26/10/2017
Bizce Adige kardeşlerimizin ilk problemi alfabenin grafikası değil, mevcut olan iki alfabenin (Adige Kabartay) birleştirilerek tek alfabeye dönüştürülmesidir.
Gürcistan Türk Yatırımcılardan Korkmaya Başladı - 14/07/2017
Hıristiyan misyonerlerin kol gezdiği özerk cumhuriyette, iş ve para karşılığı Müslüman gençler vaftiz edilerek dinleri değiştirilmekte, din değiştiren bu gençler de boyunlarına taktıkları haçlı kolyelerle kendilerini medeni biri olarak algılamaktadır
Acarlar da En Az Bizim Kadar Yurtseverdir - 12/06/2017
Türkiye’de yaşayan Acar kardeşlerimiz gerçek milliyetcidir. Kartveller gibi milliyetciliğin dozunu kaçırıp ırkçı ve kafatasçı çağ dışı olanlardan değildir.
…Ve Artık Gerçek Gündemimize Dönme Zamanı - 17/04/2017
Artık gerçek gündemimize dönme zamanı geldi. Barış içinde, kardeşçe ve her halk gibi bizim de biz olarak yaşama zamanımız geldi.
Geldiler ve Gittiler - 20/02/2017
Abhazya'yı sadece ve sadece silahlı kuvvetlerin gücü ile koruyamayız. Onun yanında başka şeyler de gerekli.
 Devamı
ÇOĞULCU TV
chi-cdp




adigebze I-II
Nükte!


ANDIMIZ

Andımız, Danıştay 8. Daire'nin kararıyla okullara tekrar dönüyormuş. 
Küçücük çocuklara sabah içtiması yapıp and okutmak zaten başlıbaşına bir sorun da; ırkçı bir içeriğin tüm topluma dayatılması daha büyük bir sorun. 
İlla okunacaksa Çerkeslerin gerçekliğine uyan format şudur: 

Çerkesim, doğruyum, çalışkanım,

İlkem: küçüklerimi korumak, büyüklerimi saymak, yurdumu, yurttaşlarımı özümden çok sevmektir.

Ülküm: yükselmek, ileri gitmektir.

Yücelttiğim tüm değerler adına,

Halkımın ve insanlığın hayrına bir yolda yürüyeceğime ant içerim.

Varlığım adalet ve özgürlük mücadelesine armağan olsun.

Ne mutlu bu yolda gidenlere!

Site İçi Arama

 

Google Site

 

Üyelik Girişi